onsdag 20. april 2016

Eit sekund skal eg klara

Eit sekund skal eg klara
Der gjekk det forbi
Eg lever då framleis
- om kampen er stri

Eit minutt skal eg klara
om enn det er langt
så pustar eg sjølv om
det kjennest litt trangt

Eit kvarter skal eg klara
Bør eta litt no
Men all mat er smaklaus
og slett ikkje god

Ein time heldt hardt
men det får berre gå
Eg kan ikkje sitja
går til og i frå

Ein dag må eg klara
Eit liv? Ikkje spør
Eg veit berre at
ingenting blir som før

© Kristin S. Audestad

Etter ei hending som snur opp ned på alt, i negativ forstand, kan det vera vanskeleg å finna mål og meining med å leva vidare. Kvardagslege ting som ein veit ein bør gjera, vert så uviktige. Ein vil berre at alt skal bli slik det var før. Og veit samtidig at det ikkje er mogleg. Ein vil ikkje sjå framtida for seg, for den blir uansett ikkje slik ein hadde tenkt. Men så må ein jo berre leva vidare likevel. Eit sekund om gongen, ein dag om gongen. Og så får det vera nok, nett då, at ein held ut. Etter kvart vil ein nok finna meininga igjen. Livsgnisten, håpet, lyset, eller kva ein vel å kalla det. Men at dette manglar ein periode er nok ganske naturleg, sjølv om det er vondt, ikkje minst for dei som er rundt.

(Ikkje noko som har skjedd her i det siste, berre eit dikt som har lagt i bakhovudet ei stund.) 

fredag 25. mars 2016

Anten, eller

Nokre dagar er eg klar til å redda verda
berre eg nett finn ut korleis

Andre dagar ventar eg på at
nokon skal redda meg


Kristin Straume Audestad


Grådig kor fort humøret skiftar. Innimellom gjer det meg litt småsprø. Kanskje fleire veit kjensla? Ein dag er ein full av energi og pågongsmot, klar til å faca alt ein har utsett litt for lenge, og i tillegg ein del andre ting som ein brått får over seg at ein skal gjera. Neste dag er ein oppteken av å samla saman nok energi-stumpar frå dagen før til å orka å laga middag. 

For oss damer heng det nok ein del saman med hormonar i kroppen. I løpet av ein månad er det ganske skiftande kva hormon som dominerer, og dette fører til like omskiftande sinnelag. Det som er sløvt, er at folk som møter ein på ein dårleg dag, sannsynlegvis vil få eit anna inntrykk av ein, enn på ein god dag. Spørsmålet er vel også kva inntrykk som er rett, og kva inntrykk som er feil ;)  Det er vel forresten kanskje dette den der tøff i pyjamas-songen handlar om? 

Håpar de som faktisk måtte vera innom her har ei fin påske! 

mandag 14. mars 2016

Det kunne så lett vore du og eg

Det kunne så lett vore du og eg
som flykta for livet ein stad
Som i desperasjon tok ein utrygg veg
og reiste på rekkje og rad
Drivne avgarde frå heimar og land
fordi dei som herja med makt
var av dei vonde, og blodet det rann
når folk vart behandla som slakt

Illusjonar dei brest, det visnar bort håp
og framtida verkar brutal
når born får i bomber og skoteld sin dåp
då tek ein det blytunge val
Ein flyktar frå alt som ein har halde kjært
for ingenting kan verre bli
Ein tek med seg borna, vernar dei nært
og reiser mot framtida si

Det kunne så lett vore oss, men du veit
det er nokon andre som slit
Som etter tryggleiken no er på leit
Kan hende dei flyktar heilt hit?
Kva byr me så på, til dei som no kjem?
Ei maske som er ganske stiv?
Ser me på dei som eit digert problem
eller unner me dei eit nytt liv?

Kristin Straume Audestad


Me i Norge er veldig priviligerte, på mange område! Det er ikkje sjølvsagt at det er slik. Men når det fyrst er slik, er det veldig lett å lulle seg inn i komfortsona si, og prøve å ikkje tenke på at det finst mange som er atskillig verre stilt, og i grunn kunne trengt vår hjelp, på ulike måtar. I dette diktet tenkjer eg fyrst og fremst på dei flyktningane som kjem, og slik eg forstår det, ikkje berre møter gode, gjestfrie innbyggjarar, men også (fleire og fleire?) folk som ikkje ynskjer dei hit, er redde, krisemaksimerer, og i verste fall jublar (på internett) når nokon døyr på vegen. Skremmande at det er slik!!!

Eg er klar over at ikkje alle som kjem som flyktningar, er truga på livet. Samstundes er mange av dei akkurat det. Og dei som ikkje er i direkte livsfare, kan likevel stå i stor fare for å veksa opp ein stad som er prega av depresjon og mangel på håp, av ulike grunnar. Ynskjer me ikkje å gje dei sjansen til å få ei betre framtid?  Ja, me har det utruleg bra her i Norge. Toler me å gje slepp på bittelitt av det bekvemme, for å gje folk utan håp tilbake håpet sitt? Eg ser poenget med å avgrensa flyktningestraumen, og trur det er lettare å inkludera (inkludering er betre enn integrering!) dei som kjem i det norske samfunnet på denne måten, når ikkje det er uhandterlege mengder med trengande som kjem. Men det er viktig å ikkje avgrensa så mykje at det er mange som får håpet sitt knust. 

Eg trur det er nokre faktorar som bør vere med for at dette skal fungera godt, og både dei som kjem, og me som allereie er her, skal få det best mogleg saman.  Flyktningane bør nok raskt koma i gong med norskundervisning, og ikkje minst få innsyn i og få forklart korleis det er vanleg og "akseptert" å oppføra seg i Norge. Både for å forstå oss som bur her, og få sjansen til å tilpassa seg sjølv. Eg meiner ikkje at dei skal fjerna seg heilt frå identiteten sin, og kven dei er, og trur me har mykje å læra av dei som kjem. Men spesielt det med korleis menn snakkar til og oppfører seg mot damer, er nok veldig ulikt frå land til land. Det er jo ikkje rart at menn oppfører seg frekt, om det er det som er "sosialt akseptert" og "normalt" i deira land, eller i miljøet dei kjem frå (me har nok slike miljø her i Norge også, dessverre). Men eg håpar eit obligatorisk "kurs" med ikkje alt for mange deltakarar, der ein tek blant anna dette opp som tema, vil vera positivt. No må eg elles seia veldig tydeleg at alle menn eg kjenner som har kome som flyktningar her til bygda, er minst like høflege som etnisk norske menn! 

Ein annan, minst like viktig faktor er at me nordmenn som møter dei som er nye i Norge, må våga å ta kontakt. Det kan byrja med eit smil og eit hei kvar gong ein treffest, det gjer faktisk mykje! Så kan ein prata litt, og gjerne besøka dei også, om ein bur i nærleiken. Nokre venninner som er modigare enn meg, besøkte nokre av dei fyrste flyktningane som kom til bygda, og starta slik vennskap som framleis varer! Noko av det me kan læra av flyktningane eg har snakka med, er å vera inkluderande. Etter nokre møter med ei kjekk eritreisk dame, vart me brått invitert i barnedåp! Kor mange av oss ville gjort noko tilsvarande? Eg trur det har veldig mykje å seia for inkluderinga av flyktningane at dei møter smilande folk som vil dei vel, og ikkje skeptiske folk som helst unngår dei mest mogleg. Om ein i lokalsamfunnet greier å laga til ein lavterskel møteplass der flyktningar (og gjerne andre innflyttarar også) kan møta lokale folk for prat og mat, trur eg dette også verkar veldig positivt.

Så tenkjer eg også det har mykje å seia at flyktningane ikkje blir plasserte alt for mange samla, men heller spreidd rundt, så dei kjem meir innpå oss andre, og det er lettare å ta kontakt utan at det blir så formelt. Til sist: viktig at dei får noko meiningsfullt å driva med, og opplever at dei kan yta noko tilbake til landet som tok i mot dei! At dei føler dei blir hørt og har ein verdi, og ikkje berre er i vegen. For om dei som kjem berre føler at dei er ein byrde, og eigentleg uønska, har det sjølvsagt ein klar negativ verknad, både på kor opne dei er for dei gode, humanistiske verdiane som eg håpar og trur framleis finst i landet vårt, og på korleis dei engasjerer seg positivt i samfunnet elles. 

Dette er eit tema som har grådig mange innfallsvinklar, og det er mykje å skriva om. Men eg håpar eg fekk fram nokre fornuftige tankar i alle fall. No har eg forresten skrive om "dei" nett som om det er ei einsarta gruppe flyktningar som kjem, og det veit eg jo veldig godt at dei ikkje er, like lite som me nordmenn er det! Men det var vanskeleg å skriva det på ein annan måte utan at det vart for kronglete.

fredag 11. mars 2016

Alltid

eg likar deg så godt når du smilar
men eg elskar deg òg når du er sur
og eg håpar at du aldri tvilar
når du sturar der innanfor din mur
på at eg er så inderleg glad i
heile deg, for alltid, uansett
for deg er det så veldig mykje bra i
å elska deg er enkelt, rett og slett!

Kristin Straume Audestad

Seksåringen spurte meg ein dag om eg ikkje likte han når han gjorde dumme ting. For meg var det jo sjølvsagt, men forstår at han lurar litt, spesielt viss eg blir sint. Så eg måtte snakka om at me blir av og til ekstra sinte på dei me er ekstra glade i, uten at det er heilt lett å forklara kvifor det er slik. Det med kjærleik er innvikla greier. 

Eg seier ofte til borna mine at eg er glad i dei, men er sikkert ikkje alltid like flink til å visa det i handling. Og då kan det jo vera forvirrande for ei stakkars sjel. Øver meg på å visa på ulike måtar at eg er glad i borna. Kunne skrive mykje meir om dette, til dømes i forhold til det med at me har ulike kjærleiksspråk, men det får eg ta opp ein annan gong. Øver meg nemleg også på å skriva kortare innlegg ;) Ha ei fin helg! 

onsdag 2. mars 2016

Godnattsong

God natt, fine vennen min
no stryk eg litt på ditt kinn
så håpar eg søvnen finn
sin veg til kroppen din
Då kan du drøyma mykje rart
og spennande, ja det er klart
men husk at om du vaknar snart
så skundar eg meg inn

God natt, snille vennen min
no bles eg ein drøymevind
på nakken og ryggen din
så triste ting forsvinn
Me er så veldig glade i
nett deg som ligg i senga di
Om du er lei deg eller blid
hjå oss du kjærleik finn 

God natt, gode vennen min
no stryk eg på foten din
Der ute i måneskinn
vev ederkoppen spinn
og fuglar kviler i ei busk
litt redde for ein puselusk
men heldigvis er pusen pjusk
og søv på trappetrinn

God natt, trøytte vennen min
no går eg til stova inn
Legg øyret på puten din
Lukk opp di sovegrind
Eg veit om Ein som passar på
sjølv om me ikkje kan Han sjå
Han elskar deg, vil med deg gå
slik at du vegen finn

Kristin Straume Audestad


Eg fekk over meg ein kveld eg hadde dårleg samvit for eitt eller anna eg hadde gjort eller ikkje gjort i forhold til borna, at eg skulle laga ein godnattsong til dei. Tenkte i utgangspunktet eitt vers, men så syntest eg det mangla noko. Og så laga eg eitt til. Og eitt til. Og eitt til. Men det greie med alle versa er at alle fire på ein måte er "avsluttande", så ein kan velja seg det ein likar best, og berre syngja det. No manglar det jo ein vesentleg del for at det skal vera ein song då, som vanleg når eg skriv songar slit eg med å laga melodi. Eg har i grunn ein i hovudet mitt, men den er litt kjedeleg. Kan testa den ut på borna mine då, og viss dei synest den funkar, kan eg hiva den ut etter kvart. Elles står jo de som er innom fritt til å laga dykkar eigen melodi, om de skulle få lyst til å bruka teksten. 

mandag 29. februar 2016

Sjef over deg sjølv

Er du ikkje vaksen blitt, og slettes ingen sjef?
Jo, du er jo sjef allikevel!
For du bestemmer sjølv over kroppen som er din
Kvar dag du finn på fleire fine sprell

Du har fått ein super kropp som du kan bruka bra
Hender dei kan leia, stryka, gje
Kjakane kan klemma, dine føter springa fort
Munnen din kan snakka, smila, le

Av og til så må dei vaksne også styra litt
Tannpuss og eit bad er ganske smart
Det er ikkje lurt å bruka hender til å slå
eller sykla bratt i fela fart

Men ingen dei har lov å gjera noko som er vondt
eller noko som du ikkje vil
med kroppen din – for du er sjef - då må du seie nei!
og sei` det til ein vaksen som er snill

Kroppen din er berre din, og inni der bur du
Tenk så flott at du er nettopp deg!
Husk at dei du møter òg er sjef for kroppen sin
Vær snill med dei du møter på din veg

© Kristin Straume Audestad

Eg trur det er store mørketal når det gjeld misbruk av born. Det er liksom ikkje slikt ein snakkar om, og ein del som har opplevd det, skjønar nok ikkje at det er dei vaksne/misbrukarane som gjer noko feil. I staden er det alt for mange offer som tek skulda på seg sjølv. Dei kan tru det hender fordi dei har gjort noko gale, og dette kan nok prega dei livet gjennom. Det at dei tek skulda på seg, gjer nok at det ikkje er lett for dei å fortelja om det til nokon andre.

Samtidig er det eit vanskeleg tema å ta opp i barnehagar og på skular, og med eigne born, for ein vil på ein måte ikkje øydeleggja «uskulden» til borna med å fortelja at det finst menneske som er stygge med born på denne måten. Ein vil helst ikkje at borna skal vita noko om dette i heile tatt. Dessverre vil det nok vera litt for mange born som veit alt for mykje om dette. Sjølv om dei kanskje ikkje heilt skjønar kva dei har vorte tvinga/lokka til, så skjønar dei nok at det ikkje er noko positivt, og samtidig er det noko som er flaut og vanskeleg å snakka om. Spesielt om overgriparen er ein person dei har ein nær relasjon til.

Eg trur det er viktig at ein både med eigne born, og i barnehagar og på skular snakkar om og understrekar at borna sjølve bestemmer over sin eigen kropp. At ingen har lov til å tvinga dei til å gjera noko dei ikkje har lyst til, eller noko som ikkje kjennest riktig. Og at om det skjer, er det viktig å fortelja det til nokon vaksne ein stolar på. Så vil ein sikkert få døme på born som snakkar om at dei blir tvinga til tannpuss og bading og slikt, mot sin vilje. Men då er det jo ikkje verre enn at ein forklarar at slike ting er viktige for kroppen, og handlar om å ta vare på den. 

Ikkje noko lett tema, og ikkje eit tema eg har noko forhold til sjølv, heldigvis. Men ein veit jo at det skjer, oftare enn ein vil tru. Difor skreiv eg dette diktet, og tenkjer at å lesa ein slik tekst, eller noko tilsvarande, kanskje kan vera eit greitt utgangspunkt for å ta ein slik samtale i barnehagar eller på skular? Det kan jo også skje at andre born/medelevar som gjer ting ein ikkje vil, og det er ikkje så lett for dei vaksne å snappa opp alt som hender under leik eller i friminutta.

Det er viktig å tenkja over korleis ein presenterer «overgriparen». Om ein seier at dei som er stygge med born/andre blir teken av politiet og hamnar i fengsel, er det ein reell sjanse for at borna som opplever misbruk ikkje tør å seie frå. Dei er jo ganske ofte i eit tillitsforhold til, og mange er på sitt vis glade i, personen som misbruker dei. Det er vel heller lurt å seia at om nokon er stygge med andre på denne måten, eller tvingar andre til noko dei ikkje vil, treng dei hjelp til å slutta med det. Og den hjelpa får dei, viss berre nokon seier frå om at dei treng hjelp.

Eg tenkjer at det er veldig viktig å vere observant om ein tek opp temaet, og også elles på eventuelle signal. Sjølvsagt tek ein temaet opp på ein var måte, og går ikkje i detaljar om kva folk kan finna på å gjera med andre. Ein snakkar vel heller generelt om dette at ein sjølv bestemmer over kroppen sin, og at det er viktig å seie nei viss nokon gjer noko ein ikkje vil, og seie frå om ein opplever noko som er bale på dette området. Men altså: når ein gjennomfører denne praten, i ei større eller (helst?) mindre gruppe, bør ein fylgja med på borna og sjå om nokon ser ut til å reagera på eit eller anna vis på det som vert sagt. Ein kan gjerne også gjera seg veldig lett tilgjengeleg i etterkant av praten, og seia at om nokon treng å prata meir om det, er det berre å komma bort og prata meir med den vaksne etterpå.

Om det så kjem nokon som fortel noko, er det kjempeviktig å ta det på alvor, sjølv om det kanskje kan verka uskuldig og urealistisk (jammen, i den fine familien…) i utgangspunktet. Det beste er jo om ein finn ut at det ikkje stemmer/har skjedd noko gale, og det vil nok henda i ein del tilfelle. Men ta i alle fall ein prat med helsesyster/andre personar med fagkunnskapar innan dette, og finn ut om ein skal gå vidare med det barnet har fortalt. Og gjer deg tilgjengeleg for barnet, i tilfelle det vil prata meir! 

Eg er ikkje noko ekspert på området, og det er sikkert mykje meir å seie/skrive om det. Men håpar eg har vore innom nokre fornuftige moment. Såg at akkurat dette temaet var aktualisert i sosiale media for ikkje lenge sidan gjennom innlegget om «Ida» på bloggen til Pappahjerte. Sårt og vondt, men viktig å lesa dette innlegget, tenkjer eg! Diktet mitt skreiv eg for ei stund sidan, men var usikker på om eg skulle leggja det ut, det er jo ikkje noko koseleg tema å ta opp. Samstundes tenkte eg då eg las innlegget eg lenkjar til over, at det faktisk er viktig å få fokus på dette, spesielt bør ein tenkja gjennom korleis ein kan ta det opp på ein lur måte i barnehagar og på skular. Å unngå temaet fordi det er ubehageleg for vaksenpersonane, kan i verste fall føra til at slikt kan pågå i lengre tid utan at nokon seier til barnet at det som skjer ikkje er riktig. OG - viktig - at det ikkje er deira feil at det skjer, men den andre personen som gjer noko gale. 

torsdag 25. februar 2016

Jammen, denne gongen blir da annleis...

Eg begynte so radig, eg va so glad
På Ikea åleina – tjohei fallera!
Endelig ska eg få rikelig tid
vurdera alt nøye – so mannen vert blid
ikkje kjøpa fø mykje, men kun da me treng
da e jo ein del, og me har lite peng…
Ja, da tenkte eg, og gløymde visst at
eg tenkte heilt likt då eg sist gong tok fatt…

No skulle eg starta, og begynte på toppen
Kjende da kribla i heile kroppen
Dei kjøkkenhandklena va billige vel
kun nitten krone - `kje løye dei selg!
Eg raska ei pakka og peiste so på
passerte ein mann so va gusten og grå
Tenkte da nok va eit sikkert symptom
på at han leid av IKEA-syndrom

Dei so har da, har visstnok fått nok
av leiting og plukking og for mykje tråkk
Amatør – tenkte eg – du må ha gode sko
og ein plan og ei vannflaska – ta da med ro!
Eg fann ein gul pose og fylte han fort
med billige ting – både smått og stort
kosedyr, boksa og billige knotta
IKEA-dronning – ja du har vel forstått da?

Når andre etasje va runda te slutt
va to posa fulle – men eg va `kje kaputt!
Fann meg ei vogn neri fyste- og heiv
oppi ei skål, servietta, ei sleiv
Kosta `kje nåke – i hvert fall `kje mykje
gitt vekk – for kun 29 krone stykkje`!
Gardine og sengkle, og tilbod på dyne!
Eg vakla et øyeblikk, svimmel av synet

Og so va da lyspære og batteri
Slett ikkje dyre, so eg tok minst ti
Ein bordlampe treng me no alltid vel?
Da e jo so koselig når da e kveld…
Snart va da haug oppå vogna, tjohei
Slang på ei bildelist – bana meg vei
Den stakk litt langt ut, so eg sneia ein fyr
Han kikka på meg som et plaga dyr

Nærma meg kassen, men fyst va da planta
orkidea te 49 raske – eg fant da!
Men kor sku eg putta dei, vogne va full
og posane kjendest so tunge som gull
Men ein neve hadde eg, trilla med hin
knuga blomstrane tett innte brystkassen min
Kjende meg øren, ja, kan du forstå?
No va da eg so va prega og grå

I hurtigkassen vart eg fort jaga vekk
Køen gjekk seint, og eg svetta ein bekk
Då eg endelig kom fram og lempa på vare
kjende eg på meg at eg va i fare
Fjellet i vogna va klart te å rasa
eg kasta meg fram, redda åtta små vasa
Fekk te slutt oppå alt, måtte hiva meg rundt
og pakka i posa, detta va ikkje sunt

Endeleg kunne eg bort og betala
og kredittkortet opp i frå lommo mi hala
Lukka augena fort før totalsummen kom
Tasta inn koden og kjende ein flom
av tårer som pressa seg fram, når eg såg
på posar som i høge stablar der låg
So kom eg brått på, mens eg kjende meg tom,
ka eg egentli` skulle, so segna eg om

Kristin Straume Audestad


Sorry dialekta, men det føltest naturleg å skriva dette på dialekt... Eg har nyleg vore på IKEA, ja. Det gjekk ikkje føre seg akkurat slik. Det byrja ganske likt, men slutta på ein måte endå verre, fordi mannen og borna kom til undervegs... 

For ei lita veke sidan var det revy her i bygda. Då dei skulle starta, søkte dei etter nye medlemmar, blant anna nokon til å skriva tekstar. Eg melde meg, litt sånn nølande som eg alltid er når eg skal prøva å gjera noko nytt, og eigentleg ikkje trur at eg er god nok. Men etter nokon idèdugnadar både med andre i revyen, og med meg sjølv sånn langt etter midnatt når eg fekk skrivelysta over meg (har høyrt at det er meir vanleg å få andre lyster etter midnatt, men eg er vel litt sær då), hadde eg skrive ein del tekstar, og mange av desse vart faktisk brukt i sluttresultatet! Artig å sjå, og vera ein del av ein så velfungerande revy, mange flinke folk i aksjon i ulike roller, både på og utanfor scena! 

Etterpå kom eg i prat med ei dame og måtte jo sjølvsagt sånn heilt tilfeldig og sjølvsagt utan snev av stoltheit nevna at eg hadde skrive nokre av tekstane... Ho var overraska og sa at ho visste ikkje at eg skreiv morsomme tekstar også. Og eg innsåg at eg ikkje har gjort det på bloggen på ei god stund. Har vore mykje "tenkjedikt", vemodige dikt og kanskje nokon snusfornuftige også. Trur det berre blir sånn på denne tida av året, då er eg ofte i grublemodus. Men prøvde no i dag då, berre for å visa at eg kan. 

På revyen hadde me ein vittig IKEA-song skriven av ein mann. Så no ville eg visa IKEA frå ei dame sitt perspektiv (ikkje alle damer er slik då, reknar eg med!). Veit i grunn ikkje om det gav eit meir flatterande inntrykk av denne kjeda. Sånn når eg tenkjer på det, er det vel ofte me damer som "gjer jobben" på sjølve varehuset, medan mennene får ein krevjande jobb når ein kjem heim att (flatpakker osv.). Kanskje om ein bytte roller, ville det roa ned stemninga betrakteleg?  Eller ikkje...