onsdag 3. februar 2016

Valet


Så sit eg på ny her i stova mi stilt
Og kjenner ein klump i min hals
Den spreier seg nedover, gjer ganske illt
i magen den verkjer i vals
Eg er slett ikkje god, kan `kje sitta i ro
katastrofen kan brått vera nær
Eg er frosen og heit, for eg veit det eg veit
og det vondaste med dette er

At det er ingenting å gjera noko med
for uansett kva som framover vil skje
om dette fører med seg uro eller fred
så har eg ingenting med det
Men vil eg innerst inne alltid lura på
Om me ein gong kunne det litt betre få
viss eg gjor` annleis, vil det verta ei råd?
Vil himmelen igjen bli blå?

Eg gjor` det eg trudde var best der og då
Men kanskje det var ein feil
Eg burde vel spurt deg om hjelp eller råd
Men stod heller framfor mitt speil
Eg vog for og i mot før eg sette min fot
ned og tok så eit endeleg val
Og no lurar eg på om eg var alt for brå
Kanskje avgjersla mi var fatal? 

Og det er ingenting å gjera noko med
for uansett kva som framover vil skje
om dette fører med seg uro eller fred
så har eg ingenting med det
Men vil eg innerst inne alltid lura på
Om me ein gong kunne det litt betre få
viss eg gjor` annleis, vil det verta ei råd?
Vil himmelen igjen bli blå?

Vil eg nokon gong vita om det var rett
å gjera nett det som eg gjor`?
Du har kanskje no allereie det sett   
men vil ikkje sei det med ord
At valet var godt sjølv om eg tok det brått
og om fallhøgda var ganske stor
Det vil ordna seg også for deg og meg
me kan trakka opp heilt nye spor

Og det er mange ting som no kan få skje
Me kan gå hit og dit, og opp eller ned
Det vil gå bra så lenge du trygt er med
så skal me alltid greia det
Og eg treng ikkje lenger trøytt lura på
om det var dumt å ta ei avgjersle brå
For me kan saman mala himmelen blå
det byrjar eg no å forstå!



© Kristin Straume Audestad

Dette diktet har lagt litt på vent, fordi det kan verka dramatisk sånn i fyrste omgong, men altså, det handlar ikkje eigentleg om noko veldig stort, eller om kun eit val. Eg er berre flink til å laga små ting (altfor) store inni hovudet mitt når eg ikkje får sova og ligg og grublar midt på natta. Uansett så er det slik at ein av og til blir stilt ovanfor val ein er nødt til å ta. Og det er ikkje så enkelt om ein eigentleg er litt ubesluttsom (les: redd for å velja feil).  Om ein er i eit forhold bør ein nok helst gå saman og prata ilag før ein tek avgjersler som kan påverka begge. Men ikkje alt er like lett å bestemma ilag, av og til må nok berre den eine setja foten ned og ta valet. Primært er det då den som veit mest om kva valet går ut på, og som blir mest påverka av valet, som lyt gjera det. Men det er eit vanskeleg ansvar å ta, fordi ein vil jo ofte lura i etterkant på om det var «det o-store rette valet». Og som regel vil ein aldri finna ut av kva som hadde skjedd om ein hadde valt annleis, det er i grunn ganske irriterande…

Men eg har grubla meg fram til at det vert litt slik ein gjer det til sjølv. Å gå og angra eller tenkja over alternative utfall av noko ein uansett ikkje kan gjera noko med, gjer berre at ein blir ein irritabel grinebitar. Og ein klarar ikkje å gle seg over dei positive konsekvensane av det valet ein faktisk tok. Om ein heller ser framover, og ser det gode i situasjonen, får ein det mykje betre. Ganske logisk eigentleg, men hjernen vår (les: min) har ein tendens til å hengja seg opp i og dvela ved ting ein ikkje kan gjera noko med, i staden for å tenkja positivt og strategisk i forhold til det ein faktisk KAN gjera noko med. Dessutan trur eg at Gud også kan hjelpa oss å ta dei rette vala om me ber Han om det, og at om me tar «feil» val, så kan Han vera med og snu det til noko positivt likevel. Prøver å leggja av meg dette her etterslepet som seier «jammen, viss…» og ikkje gjev meg ro for at eg har teke dei rette vala. For når eg tenkjer meg om, er det mykje godt som har hendt som ikkje ville hendt om eg gjorde andre val.

 Er i skrivemodus for tida, så det ploppar dikt ut her oftare enn før i denne perioden. Er ikkje like fornøgd med alle (er vel ingen dikt eg ikkje finn manglar med..), men hiv no ein del ut likevel, for eg øver meg på å vera fornøgd når ting er «godt nok». Anar ikkje kor tid motivasjonen til å skriva tek slutt, så må berre hengja med så lenge det varar… Veldig takknemleg for gode kommentarar, sjølv om eg blir litt flau og ikkje alltid heilt veit korleis eg skal svara, så set eg pris på det, altså! Men ikkje vær redde for å gje meg kritiske tilbakemeldingar heller, eg er fullt klar over at eg bommar innimellom.  

fredag 29. januar 2016

Sak VS person

Eg er meg og du er deg, me tenkjer ikkje likt
om eitt og hitt og datt og ditt, og det er inga plikt   
å vera samd i alle ting - me er då menneske
det viktigaste er at me kan leva her i fred

Store ting for meg er kanskje bittesmå for deg
Det du så set høgast kan jo vera fjas for meg
Likevel så kan me leggja sak og meining vekk
når me møtest ute, for me drikk av same bekk

Å berre vera saman med dei som ein syns har rett
det er i lengda kjedeleg, sjølv om det kjennest lett
ein diskusjon som røskar opp er heilt orden viss
ein ikkje berre tenkjer at den andre pratar piss

Kunsten er å lytta godt og vera interessert
i kva den andre seier når han pratar engasjert
og skjøna at om enn du syns det verkar ganske sprøtt
så er det bra at du har han med toleranse møtt

Sjølv om nokon meinar noko som er ganske rart
er han ikkje rar og dum - det vil du ha erfart
om du klarar skilja ut personen frå si sak
og ser det fine mennesket som gøymer seg der bak!

© Kristin Straume Audestad

Faren min har alltid vore nøye på å læra oss å skilja mellom sak og person. Folk har ulike meiningar om ting, og prioriterer forskjellig. Kva ein tenkjer om ei sak heng blant anna saman med oppvekst, miljø og erfaringar ein har gjort seg. Men uansett kva ein måtte meina om det den andre meiner, og uansett kor ueinige ein er, er det viktig å likevel kunna slå av ein prat når ein treffest og kunna omgåast utan at ein gjev kvarandre ei kald skulder og stygge blikk! Personen kan vera flott sjølv om ikkje du synest alt han eller ho meiner er heilt innanfor det du tenkjer. Eg hadde i alle fall gått glipp av mange fine bekjentskap/vener om eg kategorisk berre skulle forhalde meg til dei som delte synspunkta mine. Dessuten trur eg det er få eg er einig med i absolutt alt ;) 

Prøv gjerne å forstå, og set deg inn i kvifor den andre meiner og handlar slik den gjer. Etterpå kan du presentera kva du meiner, viss det er viktig for deg å få fram di side. Gjer det i så fall utan å snakka ekstra høgt eller bruka trugande kroppspråk, dette er hersketeknikkar, og sånn skremselsgreier fører lite fram i lengda. Trur ein har mykje større sjans for å få forståing for sitt perspektiv på saka om ein legg det fram på ein ryddig måte, sjølv om det kan vera vanskeleg viss saka er ekstra viktig for ein. Kanskje ein kan bli overraska over at ein faktisk er litt einig med den andre, når den legg fram synet sitt? Det kan vera fint å få innsikt i tankane til ein annan. Me menneske har ein lei/naturleg tendens til å forstå verda berre ut frå vårt eige hovud, men ein ser kanskje annleis på ting om ein set seg inn i andre sine tankar, og også er nysgjerrig på personen bak meiningane. Det er ikkje lurt å berre stå bom fast på si eiga side utan å rikka seg ein tomme for å sjå saka frå ein annan vinkel.

Det er også stor skilnad på å seia at det den andre meiner/gjer er dumt, og å seia at personen er dum! Kjempeviktig å skilja mellom dette, og det bør ein jobba med å læra borna sine også. . Om ein seier at noko var dumt sagt/gjort, er det ikkje noko angrep på personen, men ei meining om det personen har sagt (lurare å uttrykkja i greie ordelag kvifor ein synest det var dumt, og ein er uenig…) Om ein seier til nokon at dei er dumme (eller verre ting, fyll inn kva som helst), går det mykje meir på personen, som kan kjenna seg angripen og slengja stygge ting tilbake. Eg pleier å seia til mine små lovande at INGEN er dumme, men at nokon/alle av og til seier og gjer dumme ting. Om ein tenkjer at ein har sagt/gjort noko ein ikkje burde, er det lurt å seia unnskyld, og så er det viktig at dei andre tilgjer dei som angrar... Og elles prøver eg å snakka om at alle er forskjellige, og folk har lov å tenkja annleis om ting enn ein sjølv!

I tillegg er eit tips å tolka dei andre i beste meining. Eg har i alle fall ein tendens til å seia ting som kan koma skeivt ut og mistolkast. Har ein del blemmer som eg framleis blir minna på, eller minner meg sjølv på, med jamne mellomrom… (Etterfulgt av eit oppgitt sukk til meg sjølv) Difor likar eg betre å uttrykkja meg skriftleg enn munnleg, då er det lettare å vurdera om eg får fram det eg meiner på ein god måte, utan å plumpa ut med noko som eg i ettertid ser kan tolkast i negativ retning, sjølv om det absolutt ikkje var meint slik.  (Har ei venninne som ein periode skreiv ned mine fadesar på dette området, men eg håpar desse nedteikningane er forsvunne…)

Til slutt: når eg skriv slike "fornuftige" innlegg, er eg alltid litt redd for at nokon avslører at eg ikkje klarar fylgja min eigen tankegang sjølv. Og neidå, det er ikkje alltid lett å fylgja mine eigne teoriar i praksis, eg skal ikkje lata som eg er perfekt på dette området (heller). Men eg prøver å tenkja over dette, og forbetra meg. Merkar at det er i heimen det er lettast å slengja ut uheldige karakteristikkar om min (u?)heldige utkåra, når eg synest han er heilt på jordet i forhold til kva eg tenkjer. (Sikkert berre hjå oss dette skjer...) Eg har funne ut at det er lurt å ikkje gå inn i diskusjonar når ein eigentleg er trøytt, mykje lettare å snakka nyansert når ein er meir opplagt. Og så prøver eg å seia unnskyld når eg seier noko dumt... Har blitt tilgjeve til no ;)

mandag 25. januar 2016

Om berre

Om berre eg gav deg ein ekstra klem
eller fekk deg av garde litt før
Om berre eg ana at faren var nær
og verna deg trygt bak vår dør
Så ville slett ikkje det vonde ha hendt
Så ville `kje verda gått sund
Eg saknar deg, ynskjer du framleis var her
om enn for ei ørlita stund

---

Om berre eg lytta til det som du sa
og skjøna kva ord som låg bak
Om berre eg visste, om berre eg våga
å sjå at du brått verka spak
så kunne eg spurt deg, og kanskje fått svar
og tilbydd å hjelpa med alt
I all`fall få gjeve deg trøyst og ein klem
og håp når det verkeleg gjaldt

--

Om berre me visste – men det går `kje an
å sjå inn i framtida vår
Likevel syns` eg eg burde ha sett det
og sikra deg dagar og år
Så høyrer eg stemma, så roleg og varm
seia gode og trøystande ord
Eg visste slett ikkje, eg skulle `kje vita
for slik er det her på vår jord

Me vert fødde, me lever i kjærleik ilag
til det er vår tur å gå
uansett korleis og kvifor det hender
om døden er sein eller brå
så kan ein `kje ana når ulykker skjer
og sjukdom i hovud og kropp
kjem snikande, er ofte harde å sjå
heilt til det brått seier stopp

Og når det har hendt, når han ikkje meir er
her saman med oss slik han var
og me saknar han slik, og undrar sånn på
kvifor ikkje me såg kvar det bar
så må me jo aldri ta skulda på oss
for når det no heilt gale gjekk
det var `kje vår feil, for me kunne ei vita
at han skulle snart rivast vekk

Saknet er vondt nok å bera tungt på
om ikkje me òg ber på skuld
Og hadde han hørt oss, han ville ha snøfta
og sagt at det berre var tull!
Sin kjærleik han sender frå der som han er
og ynskjer oss berre alt godt
For han må me reisa oss opp att igjen
og gle oss for det me har fått

© Kristin Straume Audestad

Det er vondt nok å mista nokon, om ikkje ein skal gå og ha skuldkjensle for det i tillegg. Det er likevel lett å gå og klandra seg sjølv for at ein ikkje gjorde det og det –  og tru at ein kunne ha redda personen om ein berre gjorde slik eller sånn. Denne skuldkjensla kan til dømes koma om nokon døyr i ulykker, i forhold til ting ein kunne ha gjort – eller ikkje gjort, som hadde ført til at personen ikkje var på feil stad til feil tid. Men det er jo klart at ein hadde handla annleis om ein berre visste!  

Skuldkjensla vert kanskje ekstra sterk når nokon tek livet sitt. Pårørande til dei som mistar nokon i sjølvmord kan nok få forvarsel, men dei ser ein gjerne ikkje før i etterkant. Det er jo ikkje akkurat noko ein går og tenkjer om dei ein kjenner og er glad i – at dei skal ta eit slikt val. Men psykisk sjukdom kan ramma dei fleste (og beste), og er ikkje noko ein styrer sjølv. Uansett er det i etterkant av eit sjølvmord ikkje noko ein kan gjera for å reversera det, og det er jo klart veldig, veldig vondt for dei som sit att. Men om ein tenkjer over det: trur ein verkeleg at den som er død hadde villa at dei rundt skulle ha det meir vondt enn nødvendig, med å ta skulda på seg? Innerst inne veit ein jo at den ein saknar visste godt kor glad ein var i han eller ho. Og at ein hadde hindra det om ein berre kunne.

Sjølv om det er vanskeleg, må ein prøva å leva vidare så godt ein klarar, saman med sorga og saknet etter den som er borte. Det er viktig å leggja vekk skuldkjensla, den fører ikkje til noko godt, og er ikkje basert på fornuft eller realisme, berre på eit sterkt ynskje om at ting skulle ha vore annleis. Om ein klarar å forsona seg med at ting er slik dei er, og etter kvart minnast og gleda seg over det som var, er det også lettare å sjå framover. Ein hjelper ingen, aller minst seg sjølv, ved å ta skulda på seg.  

lørdag 16. januar 2016

Bygdeskulen


Ein stad å vera heime, ein stad å vera trygg
Ein stad å heva hovudet og vera rak i rygg
Der alle kjenner alle, og leikar fint ilag
om ikkje, vert det oppdaga, og fiksa same dag

Dei få, men flinke tilsette er gode til å sjå
kven som treng ein samtale og hjelp til å forstå
kvifor noko hende, og kva ein må sei`
når ein noko dumt har gjort, og når ein vil sei` nei

Om ikkje alle tilsette er like up-to-date
så er dei `hvertfall flinke til å bruka det dei veit!
Skrivekodar knekte, meistring overalt
Fleire trinn på same stad er slett ikkje så galt

Når skuledagen endar, vert skulen ikkje tom
med møter og musikkorps er det liv i fleire rom
På skuleplassen leikar det ofte born i fleng
før foreldra gaular at no må dei snart i seng

Om ikkje bygdeskulen er veldig ny og fin
er bygdefolket likevel så glad i skulen sin
Der ein med klump i halsen ser sine fine små
med nykjøpt sekk på veg til fyrste skuledagen gå

Der draumane vert tende, der håpet vert til ord
der framtidsfrø vert sådd og spirer trygt i kunnskapsjord
Om bygda mistar skulen, ho mistar hjartet sitt
då vil kanskje bygda òg forsvinna litt og litt

© Kristin Straume Audestad


Dei trugar med nedlegging av dei fleste skulane i kommunen vår, og bussing av elevane til ein stor skule som skal ha plass til alle. Sidan eg ikkje har høyrt nokon koma med dokumenterte argument for at dette er bra for elevane, reknar eg med at dette er økonomisk motivert. Problemet er at sjølv om det kanskje vil løna seg på kort sikt, får ein eit problem når folk byrjar å flytta frå bygdene fordi dei ikkje vil senda borna sine med buss langs rasfarlege og ulukkesutsette vegstrekningar. Om ein som foreldre i tillegg føler distanse til staden der dei som ein er gladast i, og reddast for, oppheldt seg store delar av dagen sin, vil ikkje dette vera positivt i lengda, verken for elevar, foreldre eller lærarar.

No kan det hende eg kvitmalar bygdeskulen litt, diktet tar for seg ein bygdeskule der ting fungerer slik det skal. Det er jo ein del utfordringar når det er små forhold også, og ikkje alle bygdeskular har like godt miljø. Ein er avhengig av dyktige tilsette som ser kvar dei trengs, og tek tak. Og ikkje minst av foreldre som støttar opp om skulen, og jobbar saman med lærarane for eit godt miljø på tvers av klassar og kjønn. Men føresetnadane for å ha eit godt miljø trur eg i alle fall er større når forholda er mindre, og det er meir synleg kvar skoen trykkjer. 

Og så er ein på ein måte nøydde til å jobba med miljøet, og leika med alle, spesielt på dei minste skulane der ein nesten treng halve (eller heile) skulen med for å gjennomføra ein runde med brentball. Eg trur akkurat dette er kjempeviktige erfaringar for borna å ta med seg seinare, og noko ein går glipp av på større skular der ein gjerne kjapt finn nokon som likar det same som ein sjølv, og leikar med desse. For å vera tolerante og ha respekt for at andre er annleis enn ein sjølv, er det viktig å vera med og forhalda seg aktivt til personar/klassekameratar som har annan bakgrunn og andre preferansar enn ein sjølv.  På større skular er det større mangfald, og det er jo bra. Men så skjer det også lettare der at nokon «fell mellom to stolar» og blir smått usynlege, både for klassekameratar og lærarar. Rett og slett fordi det er så mange å forhalda seg til at det er mogleg å forsvinna i mengda, i alle fall i friminutta.


17.mai-tog på veg mot Stamnes skule. Korleis vert 17.mai-feiringa i bygdene om dei fleste barneskulane vert nedlagte?


Eg er forresten så heldig at eg har «eit forhold til» fleire av dei nedleggingstruga skulane i kommunen. Stamnes skule, som ligg idyllisk til ved fjorden, med eit flott, grønt uteområde, var barneskulen min. Her har eg leika under lerketreet, gått ørten venninnerundar rundt skulen, sparka fotball med gutane, og blitt forelska for fyrste gong. Det var eit fint miljø der alle kjende alle, og lærarane såg oss og brydde seg. Stanghelle skule var den fyrste skulen eg jobba ved som ferdig utdanna lærar. Her jobba det dyktige, erfarne folk som hjalp meg og støtta meg når praksissjokket kom, og var flinke til å sjå og møta behova til dei ulike elevane. På Vaksdal skule, i mi noværande heimbygd, ligg skulen med utsikt ut over fjorden. Skulen i seg sjølv er ikkje så billedskjønn akkurat, men likevel ein god stad å vera i bygda. Her har eldstedottera mi allereie gått i snart seks år, og femåringen min gler seg veldig til å byrja der i fyrsteklassen til hausten.

Vaksdalsbygda til høgre, Stanghelle ligg lenger innover fjorden.

Eg synest det er trist å tenkja på at alle desse skulane kan forsvinna, og tenkjer det vil svekka kommunen vår på sikt. Eg ser fordelane med å ha ein "storskule" i kommunen, sjølvsagt. Eit større lærarkollegie og meir kompetanse samla på ein stad, er nok positivt, i tillegg til den økonomiske vinninga (som kanskje ikkje er så stor i lengda, om folk flyttar vekk, og med store utgifter til nybygg og transport). No er kommuneøkonomien stram, og det går nok på bekostning av ressursane til skulane. Ein kuttar i stillingar og lagar større klassar, og det er jo ikkje så positivt det heller. Men eg stiller spørsmål til om det blir noko betre på ein større skule. Dessuten går den økonomiske gevinsten på bekostning av så mykje anna! Ein del negative konsekvensar har eg nemnt over, og eit anna moment er det med skule-barnehage-samarbeid. Eg tenkjer det vert mykje vanskelegare å få til eit kontinuerleg og godt samarbeid når det er barnehage (fleire splitter nye!) i kvar bygd, og det liksom berre skal vera ein barneskule i kommunen. Det vil ikkje vera sjans (råd) for dei eldste borna i barnehagane å reisa så ofte på besøk på skulen, logistikken blir verre, og lærarane ved den «store» skulen vil nok vera meir travle og opptekne med sitt. Dette vil svekka tilbodet i barnehagane rundt i bygdene.

Med utsikt mot Straume og Stamnes. Me har mykje å by på i kommunen vår!
Så sentralt plassert i forhold til Bergen og Voss som kommunen vår er, er den perfekt å bu i for folk som jobbar ein av desse stadane, men vil bu i ei mindre bygd, der husprisane er lågare og trivselsfaktoren høgare. Her har me flott og variert natur, gode tilbod innan kultur og idrett, og rett og slett mange kjekke innbyggjarar. Men det hjelper lite om ein ikkje har skulen sin i nærområdet. Fleire og fleire i dagens samfunn set borna sine behov høgt, noko som er veldig flott! Det medfører at folk buset seg der dei trur borna vil få ein best mogleg oppvekst. Og det å senda borna sine «vekk» til ei annan bygd for å gå på skule, er ein faktor som trekkjer veldig ned, tenkjer eg. Når skulevegen i tillegg er direkte farleg, gjer det ikkje saka betre. Småting som gløymde nistepakker og born som vimsar fem minutt for lenge etter dei har gått heimefrå, er ikkje så store problem når skulen er i gangavstand. Men når ein må ta buss eller køyra minst eit kvarter for å koma til skulen, vert logistikken ein heilt annan. Nokon synest vel ikkje at eit kvarter ikkje høyrest så lenge ut. Men når vegen er slik den er, kjennest det verkeleg som eit kvarter for mykje. Det vert dessuten to kvarter om dagen, dei skal jo heimatt òg. Ein halvtime kjøretid på stygge vegar kvar skuledag i ti år vert garantert ganske lenge til saman, for dei som gidd å rekna på det.

Eg kunne nok kome med fleire argument, men det er heldigvis mange andre som også uttalar seg, og ein god del ser ut til å vera sterkt i mot samanslåing av skulane på denne måten. Eg tenkjer i alle fall at det å investera i bygdeskular, er å investera i framtida. Satsar ein på oppretthalding av skulestrukturen slik den er i dag, viser kommunen at ein meiner bygdene har livets rett! Dette vil vera noko som påverkar folk positivt, både oss som bur her, og dei som vurderer å flytta hit. Samstundes skjønar eg at når ein har dårlegare økonomi, må ein kutta ein stad. Spørsmålet er om det -både på kort og lang sikt - gjer meir gale enn godt å leggja ned skulane. Håpar folk ikkje sit på gjerdet mens denne prosessen pågår, men går aktivt ut og gjer beskjed om kva dei meinar - og kvifor!

tirsdag 12. januar 2016

Stemmene

Eg høyrer dei tydeleg, sjølv om dei kviskrar
Stemmene gjev meg `kje fred
Dei veit akkurat kva dei spydig skal seia
og trykkjer meg endå meir ned
Kva gjor eg det der for, det var jo heilt dumt
eg skulle `kje vore så snar
Han som eg møtte og smilte litt til
Han flirte fordi eg var rar

Stemmene ser når eg får noko til
og peikar på der som eg feila
Som giftige slangar dei smygande kjem
og vil seg om halsen min kveila
Eg dug ikkje nok, nei, eg held ikkje mål
dei andre er betre enn meg
I magen min finst det eit verkjande hol
der stemmene trykkjer og gneg

Og om eg ein gong skulle våga stå opp mot
stemmene som held meg fast
Og prøva ta fatt på ei reise åleine
eg alltid har med meg ballast
Som seier eg ikkje vil få dette til
at eg er for vinglete, sart
Det blir for mykje å bera på
Eg rykkjer tilbake til start

Stemmene ser når eg får noko til
og peikar på der som eg feila
Som giftige slangar dei smygande kjem
og vil seg om halsen min kveila
Eg dug ikkje nok, nei, eg held ikkje mål
Dei andre er betre enn meg
I magen min finst det eit verkjande hol
der stemmene trykkjer og gneg

Til slutt går det opp for meg kvar dei så kjem frå
stemmene som held meg att
Dei bur jo heilt inst i mitt hovud, og derfrå
dei lagar min dag om til natt
Og det som eg trudde at alle dei sa
det kjem visst her innifrå meg
Eg må ta reisa mi innover, eg
før eg vågar å høyra på deg

Stemma di seier at eg får det til
og peikar på det som eg klarar
Som lindrande vårvind ho tinar meg opp
og tryggleik til slutt eg erfarar
Eg er jo okei, og eg heldt visstnok mål
nokon syns at eg er god
I hjartet min brenn det eit varmande bål
du vernar kvar einaste glo

© Kristin Straume Audestad

(Advarsel: teksten under vart veldig lang, men eg hadde visst mykje å seia...)

Brukar sikkert for store ord i dette diktet, men det handlar jo om sjølvkjensle. Og sjølvkjensla er ganske avgjerande for om eit menneske har det godt eller ikkje, trur eg. For min del kan eg seia at eg sannsynlegvis alltid har vore min eigen største kritikar. Uansett kva eg gjer så høyrer eg ofte for meg kva negativt folk kan seia om det, og trykkjer meg sjølv ned, heilt utan hjelp. Etter kvart, blant anna gjennom skrivinga her på bloggen og i andre samanhengar, har eg innsett kor hemmande det er, kor mykje eg ikkje tør å gjera fordi eg er redd for kva andre kan seia og meina om det. Og det blir jo heilt feil å unngå ting berre av den grunn. Eg har jo også etter kvart klart å lausriva meg frå det, og tør meir no enn før. Føler eg klarar å vera meir og meir meg sjølv, også når eg møter folk eg ikkje kjenner så godt. Eg trur jo eigentleg at eg har litt å bidra med. Men så innbiller eg meg at ingen andre trur det, og då vert det jo ein slags "sjølvoppfyllande profeti" der eg litt for ofte unngår sosiale greier fordi eg ikkje heilt trur at nokon vil snakka med meg. Når eg i staden kunne delteke og hatt eit mål om å bli kjend med nye folk. For det er jammen meg mange flotte folk her i bygda altså! 

Eg huskar den fyrste "sommarfesten" i barnehagen til eldstejenta. Då skulle alle born og foreldre samlast, men eg kjende nesten ingen, og var vel den yngste der i tillegg. Så eg tok med meg skulebøkene mine, og sat og las til eksamen medan jenta mi leikte med venninnene sine... Sånn i ettertid kan eg berre rista på hovudet av meg sjølv, eg inviterte jo ikkje akkurat til sosial omgang heller, og må vel ha sett passe overlegen og sjølvoppteken ut. Eller berre rar. I alle fall ei dårleg mor. Når sanninga var at eg eigentleg hadde lyst til å prata med folk, men ikkje heilt visste korleis eg skulle koma i gong, og tenkte at alle andre hadde jo nokon å snakka med likevel. Så kan eg jo berre ta den nonsjalante "eg likar ikkje å vera sosial, eg trivst best i eige selskap", og det stemmer jo at eg ikkje har noko imot åleinetid. Men det er i grunn veldig kjekt å prata med folk også, når berre "isen" er brutt! Er vel det å koma i gong og ta den fyrste kontakten eg slit med. 

Når eg er kome så langt i dette innlegget, høyrer eg "Å herlighet, skulle dette berre handla om deg dette då, for ei innbilsk dame, det er sikkert riktig at ingen ville snakka med deg...". Og sarkastiske: "Stakkars deg, måtte du  sitja åleine i ei avslutning? Veit du at folk blir mobba? At nokon svelt? Er det verkeleg synd på deg?", og oppgitte : "Kven gidd å lesa dette?".  Og det kan jo godt hende at nokon les og tenkjer akkurat det. Spørsmålet er om eg då skal stoppa her og ikkje publisera dette, eller om eg skal tenkja at eg skriv dette fordi eg har ein teori om at det kanskje er andre som har det slik også, og kan verta glade for å vita me er fleire? Fleire som leitar etter av-knappen for tankane sine innimellom, og vil helst kunna fungera fint utan å grubla over alt mogleg, heile tida...

Eg  trur forresten det finst ein veg ut av denne negative spiralen. Fleire vegar eigentleg, det er mange måtar ein kan jobba for å få vekk negative tankar og bytta dei ut med meir positive tankar. Heldigvis er dette også noko dei fokuserer meir på på skulane og i media enn tidlegare. Eg har lest ein del slike sjølvhjelpsbøker (no ser eg for meg at folk himlar med augene, og det kunne eg i grunn gjort sjølv også viss eg var lesaren her, men ikkje alle desse bøkene er berre svada, faktisk), og funne ut litt av korleis tankemekanismane funkar. Og at det er komplekse greier. Noko i desse bøkene blar eg fort forbi, men ein del er ganske interessant. Har funne ut at eg sannsynlegvis er av den femtedelen i verda som er meir eller mindre høgsensitive (ny himling). Men altså, det med høgsensitivitet verkar ikkje berre som ein "ullen diagnose" frå sjølverklærte ekspertar. Det er i grunn inga diagnose i heile tatt, men skildrar ein type personlegdom som kan vera litt krevjande å forhalda seg til både for ein sjølv og dei rundt, om ein ikkje skjønar kva det går i. Menneske som lett tek innover seg (og blir ganske stressa av) mange ting på ein gong, til dømes av visuelle (syns-) og auditive (hørsels-) inntrykk, eller sinnstemninga til dei rundt ein, er sannsynlegvis høgsensitive. Så plagsomt som det enn kan vera, er det å vera høgsensitiv i grunn ein styrke, om ein skjønar at det ikkje er noko gale med ein fordi ein reagerer så sterkt, eller grublar over så mykje. Eg skriv kanskje meir om dette i eit anna innlegg, men det er verdt å lesa meir om for dei som er interesserte, og det finst etter kvart ein del bøker om emnet! 

Uansett (no tenkjer eg at alle har slutta å lesa for lenge sidan, men må berre laga ein fornuftig ende på denne teksten, for syns skuld... eller for mi skuld) er ein veg ut av desse dumme tankane å lesa om korleis ein kan snu dei til gode tankar, øva og øva på dette, og å lytta til dei rundt ein som seier at ein er bra nok slik ein er. Kanskje ikkje alle seier det like tydeleg, men om ein kjenner etter, og fylgjer med på folka rundt seg, veit ein nok innerst inne at ein er elska. Som kristen (DER datt i alle fall resten av) trur eg også at me er høgt elska av Gud. Og det er godt å tenkja på, og kjenna på kjensla av å vera elska, uansett! Å lesa i Bibelen, spesielt i NyeTestamentet, kan også vera ein veg ut av dette negative fokuset.

Om eg kan gje eit siste tips til meg sjølv og dei andre som er "flinke til" å grava seg ned i negative tankar: et nok! drikk nok! sov nok!  Dette påverkar dagsformen, og dermed humøret mykje meir enn ein skulle tru!  Og altså: det er ikkje det at eg manglar gode vener, og dei synest eg det er veldig kjekt å vera med! Det er denne kontakten med folk eg ikkje kjenner, eller berre kjenner litt, som kan gjera meg ganske usikker. Eller kunne. No har eg jo lært... Eller...

torsdag 31. desember 2015

Nyttårstankar 15/16

Eg burde skrive fint og flott om alt som eg bør gjera
Trena mykje, sova meir, få orden på mitt hus
Lesa meir og skriva, ørten hinder kjapt forsera
Slutta med å snik-eta på fruktnøtt, drikka brus…

Men så trur eg like viktig er å finne roen
Kvila i at ting er godt nok, nett slik som det er
Berre eg sånn innimellom nøye vaskar doen
og legg vekk mobilen, er med dei som er meg kjær

Våga vera den eg er, og smila trygt til speilet
Ikkje kjenna stresset når dei andre meistrar alt
Innsjå at som menneske, så må me stundom feile
For å sidan kunne seie: eg gjor` riktig når det gjaldt!

Opna døra inn til heimen, sjølv om heile stova
flyt av ting og leikar – her er varme, latter og liv!
Opna døra inn til hjartet, prøva stilt å lova
at eg alle dumme tankar ut av kroppen hiv

Sjå meg rundt, og finna nokon som litt hjelp kan trenga
eller gje ein klem til nokon som eg likar godt
prøva spreia gode ord som ismurar kan sprenga
vera glad, takknemleg for alt som eg har fått

© Kristin Straume Audestad

Så står eit nytt år for døra, og det er mange som brukar tid på å tenkja ut gode nyttårsforsett. Eg trur det kan vera greitt med ein slik «ny start» innimellom, og ein sjans til å pusha seg mot eit mål ein har sett seg. Samstundes kan det verta ekstra bale når ein (kanskje litt for ofte) finn ut at det ikkje gjekk så bra som ein hadde tenkt, og gjev opp. Eg har i alle fall brent meg nokon gongar på nett det der, og opplever meg endå meir mislykka etterpå… Så dette året skal eg heller jobba med å kvila i at eg er god nok som eg er. Noko som er utfordrande nok for ei eigentleg perfeksjonistisk dame med dårleg sjølvtillit som bur i eit kronisk rotete hus. Men eg byrjar å sjå at sjølv om det er mykje eg ikkje får til, er det nokon ting eg klarar også. Nett det med å skriva er nok ein styrke eg har, og som eg har lyst til å bruka for å gjera noko positivt for andre også. Etter dei to førre innlegga har eg fått fleire gode ord, og det er godt å høyra at orda mine treff slik eg håpar! Sjølv om det er dikt eg absolutt hadde vore glad for å ha sluppe å skrive. Men når det fyrst vart slik at det utenkjelege hende, var det godt å ha ein konkret måte å prøva å hjelpa på. 

Som eg har skrive om tidlegare på bloggen, har eg lyst til å bli flinkare til å invitera folk innom, sjølv om ikkje alt er på stell. Eg lar meg alt for ofte utsetja å invitera, fordi eg aldri blir fornøgd med slik det er her. Men det er jo i grunn det viktigaste me kan gjera: vera ilag med folk me er glade i, og visa andre at me bryr oss om dei! Det trur eg me i bygda vår er ekstra oppmerksame på framover. Ein kan ikkje kontrollera framtida, og ting som ikkje skal skje, skjer likevel. Då hjelper det ikkje at ein hadde planlagt å vera saman om nokre veker, når ein endeleg kanskje var i mål med rydding og oppussing av det og det rommet. Det er nok lurt å nytta dei sjansane ein har til å vera saman, og helst bruka stundene til å vera ilag og prata og gjera kjekke ting, ikkje sitta med kvar si nase ned i ein skjerm. Og jadå: dette er mykje lettare å skriva enn å gjera, det veit eg alt om… 

Eg vil i alle fall ynskja alle som er innom og les eit godt nytt år, og framleis fine dagar med folka ein har rundt seg!! <3 

tirsdag 22. desember 2015

Det finst ikkje fasit



 Det finst ikkje fasit når sjokksorga kjem
Sorga som bleiknar dei andre problem
Ho bankar `kje stilt, nei ho trengjer seg på
med detaljar og bilder ein ikkje vil sjå
Legg framtida som ein såg for seg i grus
Kan mørkleggja bygder og velta ned hus
Ein veit `kje korleis ein sjølv taklar det før
den djupaste sjokksorga står for di dør

Nokon blir lamma og klarar `kje eta
det kjennest som dei brekk i titusen beta`
Somme dei spyr, riv ned stolar og bord
Andre apatiske, tomme for ord
Nokon grin dag og natt, får ikkje sova
Somme må ut, og langt vekk frå si stova
Kanskje ein ville ha takla det greitt
Men det er best om ein slett ikkje veit

Ein vel ikkje sjølv, nokon må takla det
Dei treng gode vener som varmt sørgjer med
Som stiller opp, bryr seg og klemmer godt
og tilfører farge når livet er grått
Når sjokket har lagt seg og kvardagen bankar
så treng ein framleis ein klem, gode tankar
For sorga ho bur jo der framleis i huset
i klede, eit rom og det kjæraste kruset

Ein kan også seia at sorg kjem i bølgjer
Kanskje ein haustdag når regnet det høljer
ein anar ein liten som hoppar i dammar
og minna så kjære i hovudet flammar
Då kjem det ei storbølgje, dreg ein stilt under
der sorga er svart og verda slått sunder
Men så blir ein løfta trygt opp av ei hand
og venen din leier deg oppatt på land

Det finst ikkje fasit når sorga er nær
for korleis ein taklar ho, korleis ein er
Men vegen ein går gjennom sorga er tøff
og kronglete, holete, svingete, røff
Ein vil jo slett ikkje på sorgvegen vandra
men når ein fyrst er der er livet forandra
Då treng ein dei gode som vandrar ved sida
med kjærleik igjennom den vondaste tida!

© Kristin Straume Audestad

I dag tok bygda farvel med den vesle guten som døydde for ei veke sidan. Det var sterkt, vondt, gripande og samstundes veldig vakkert å sjå korleis familien hans stod såre og sterke saman og tok farvel med ein elska veslebror. Eg visste kven guten var, men kjende han ikkje personleg, berre foreldra. Og då eg sat der og høyrde skildringane av den gode guten, kjende eg i tillegg til sorga over det meiningslause tapet, også sorg over at eg ikkje var av dei heldige som fekk bli kjend med han. Dei som kjende han har det sjølvsagt verst akkurat no. Men dei kan også vera glade for dei gode minna dei faktisk har, og dei kjære spora guten har sett i hjarta deira! Sjølv om livet til guten var eit kort liv, var det likevel eit heilt liv, fullt av kjærleik, gode opplevingar og fine menneske.

Framover er det familie, vener og klassekameratar som vil kjenna mest på sorga og saknet i det daglege. Dei vil trenga støtte, klemmar og gode ord også etter at sjokket har lagt seg. Dei treng at folk møter blikket deira, tør å gå dei vanskelege skritta bort for å gje ein klem, og ikkje tek avstand fordi ein ikkje veit korleis ein skal forhalda seg til dei. Ja, det er vondt. Men, som mora sa, det er ingenting nokon kan seia eller gjera som kan gjera det verre. Det verste har allereie skjedd.

Det er mange måtar å visa støtte på, tenkjer eg. Koma på døra med noko nybakt, invitera på kvelds, senda ei facebook-melding og spørja korleis det går, tilby seg å ta ei tørn med vindusvask, til dømes. Om det ikkje passar for familien å ta i mot hjelpa ein tilbyr akkurat då, veit dei i alle fall at ein bryr seg og tenkjer på dei! Og det opplever eg at bygdefolket har vist til gagns dei siste dagane. Dei har mobilisert til tusen, både ved å besøkja familien og koma med mat, blomar og gåver, og i dag blant anna ved å hjelpa til med å arrangera ei minnesamling på ettermiddagen. Det var ei fin samling der bygdefolket fekk samlast, eta litt og berre vera ilag og fordøya det tunge farvelet. Eg var beden om å lesa diktet i førre innlegg, og valte å syngja det sidan eg er så glad i melodien. Kvidde meg, likar ikkje å vera i fokus, og er ikkje nokon supersongar, men er jo godt å kunna hjelpa med det ein kan (og eg er ikkje så god til å baka kaker…).  Eg kom meg sånn passe gjennom det, klarte å unngå å grina slik eg gjorde då eg prøvde å syngja heima. Prøvde også å dela nokon av mine erfaringar etter sorgarbeid i eigen heim.

Sorga kjem i bølgjer. Og folk har ulike måtar å takla ho på i fasane ein må forsera på vegen gjennom sorga. I ein sorgprosess treng ein også å kopla ho heilt vekk av og til, og gjera kjekke ting. Det betyr ikkje at ein ikkje er lei seg, det betyr at ein prøver å overleva, og koma seg vidare, noko som er heilt nødvendig. Sjølvsagt hadde den som er død villa at dei som sit att skal ha det så godt som dei kan! Til dømes er det å le høgt ilag også ein befriande ventil for sorg. Faktisk! Når ein ler får ein utløp for kjensler, og det er ikkje noko ein skal ha dårleg samvit for. Det kjem tidsnok grinedagar. Og dei er også viktige. Når ein vågar å sleppa seg ned i den djupaste sorga, kjem ein seg litt lettare og høgare opp att for kvar gong. Sjølv om nokon bølgjer gjev ein hardare medfart enn andre. Ein treng dagar der ein pratar om det triste og tek det inn over seg. Og ein treng dagar der ein pratar om heilt andre ting, og ser på overfladiske såpeseriar på tv. Korleis dette er for den enkelte, er ikkje noko ein styrer sjølv i det heile teke, men heng saman med korleis ein er elles som person, og også mykje korleis ein var vant til at sorg vart takla i barndomsheimen, trur eg. Det er ingen måte å takla sorga på som er meir rett eller feil enn nokon annan måte. Men eg trur dei som i ein sorgprosess klarar å prata om og setja ord på det dei føler, kan få ein litt lettare veg gjennom sorga enn dei som ikkje klarar dette. Dei som legg lok på sorga, fordi dei ikkje klarar å forhalda seg til ho, vil nok koma seg vidare på eit vis, men kan også oppleva at dei får ein lengre og tyngre veg, til dei eventuelt klarar å snakka om det.

Dette vart langt, men eg har tenkt mykje på det med sorg og sorgreaksjonar, og veit at ikkje alle har så nære erfaringar med det som meg, og er glade for litt innsikt utan at ein må oppleva det sjølv. Snakkar mest om det ut frå det me har opplevd, men trur det gjeld fleire. Det siste eg vil seia før eg gjer meg, er at det er kjempeviktig å vera glade for det som er bra. Jula må feirast og borna må få gleda seg over pakkene og juletradisjonane. Dei som ber på nytt liv i magen, har lov til å føla sterk glede for dette, og treng ikkje la det som har hendt overskygga gleda si. Ein er triste og grin for det vonde, og kan vera glade og jubla for det som er bra. Slik går sorga og gleda hand i hand. Hadde alt berre vore godt, hadde ein nok ikkje sett så pris på det gode. Og hadde alt berre vore vondt, hadde dei fleste bukka under. Det er godt å tenkja på at det blir betre, også for dei som har det verst.